1. AI và sách không phải là hai lựa chọn đối lập
Trong nhiều cuộc thảo luận về AI, người ta thường đặt hai lựa chọn:
Hoặc đọc sách.
Hoặc sử dụng AI.
Theo chúng tôi, cách đặt vấn đề đó chưa thật sự phù hợp. AI và sách không thay thế nhau.
Chúng phục vụ những mục đích khác nhau.
AI giúp chúng ta:
– Tìm kiếm thông tin nhanh hơn;
– Tổng hợp tài liệu hiệu quả hơn;
– Hỗ trợ phân tích dữ liệu;
– Tiết kiệm thời gian trong công việc.
Đó là những giá trị rất lớn mà công nghệ mang lại.
Nhưng đọc sách lại giúp con người phát triển một nhóm năng lực khác:
- Khả năng đọc sâu;
- Tư duy phản biện;
- Năng lực kết nối tri thức;
- Sự đồng cảm;
2. Điều chúng ta cần không phải là nhiều thông tin hơn
Nhà nghiên cứu Herbert A. Simon, người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1978, từng nhận xét: “A wealth of information creates a poverty of attention.” (tạm dịch: có quá nhiều thông tin sẽ tạo ra sự khan hiếm về khả năng tập trung). Ngày nay, điều thiếu nhất không còn là thông tin mà điều thiếu nhất là khả năng chọn lọc, suy nghĩ và kết nối thông tin thành hiểu biết. Đó cũng là lý do vì sao nhiều người đọc rất nhiều nội dung mỗi ngày nhưng vẫn cảm thấy mình không thật sự hiểu sâu về một vấn đề.
Việc đọc sách buộc chúng ta đi chậm hơn.
Đi từng chương.
Theo dõi lập luận của tác giả.
Đối thoại với những điều mình đồng ý hoặc chưa đồng ý.
Chính quá trình đó tạo nên sự khác biệt giữa đọc để biết và đọc để hiểu & thay đổi.
3. Đọc sâu là một năng lực cần được gìn giữ
Trong cuốn Reader, Come Home, nhà khoa học thần kinh Maryanne Wolf cho rằng việc đọc sâu (deep reading) không phải là một khả năng bẩm sinh. Đó là một năng lực được hình thành thông qua quá trình luyện tập. Khi đọc sâu, bộ não không chỉ xử lý ngôn ngữ. Chúng ta còn suy luận, phản biện, tưởng tượng, đồng cảm và liên hệ với những trải nghiệm của chính mình. Nếu việc tiếp nhận thông tin ngày càng thiên về những đoạn nội dung ngắn và nhanh, khả năng đọc sâu của con người cũng có nguy cơ suy giảm. Điều đó không có nghĩa là công nghệ có lỗi. Điều đó chỉ nhắc chúng ta rằng: Trong thời đại AI, việc duy trì thói quen đọc sâu trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
